Bir öğretmenin görevi, ders zili çalıp sınıf kapısından çıktığında biter mi? Bu derste çağdaş eğitim anlayışında öğretmenin üstlendiği yeni rolleri, sınıf içindeki görev ve sorumluluklarını, mesleki niteliklerin günlük derslere nasıl yansıdığını ve öğretmenin okulda, ailelerle ilişkilerinde ve toplumda üstlendiği sınıf dışı sorumlulukları inceliyoruz.
Bu bölümde neler öğreneceksiniz?
- Çağdaş eğitim anlayışında öğretmenin rollerinin nasıl değiştiğini açıklamayı
- Öğretmenin sınıf içindeki görev ve sorumluluklarını sıralamayı
- Öğretmenin sınıf içindeki rollerini (temsilcilik, liderlik, bilgi kaynağı, arabuluculuk, hakemlik, eğiticilik, anne-babalık, rehberlik, danışmanlık) tanımayı
- İyi hazırlanmış bir ders planının ve etkili sınıf yönetiminin yararlarını açıklamayı
- Öğretmenin sınıf dışındaki görev ve sorumluluklarını örneklerle açıklamayı
- Öğretmenin toplum içinde model olma rolünü değerlendirmeyi
Bu bölümün özeti
Değişen roller
Kaynak öğretmeni; önceden belirlenmiş amaçları kazandırmak için öğretimi planlayan, öğrenme ortamını düzenleyen, öğrenme yaşantıları oluşturarak öğrencilerin sürece katılmasını sağlayan ve sürecin çeşitli aşamalarında öğrenmenin gerçekleşip gerçekleşmediğini izleyip değerlendiren kişi olarak tanımlar. Öğretme-öğrenme süreciyle ilgili araştırmalar, öğretmenlerin geleneksel olarak alıştıkları rollerden sıyrılıp yeni roller edinmesi gerektiğini gösterir. Kaynağa göre bu yeni roller şunlardır:
- Öğrenciyi destekleyen ve öğrenmeyi kolaylaştıran bir rol üstlenmek
- Öğretimin bireyselleştirilmesi doğrultusunda planlayıcı, düzenleyici, güdüleyici ve değerlendirici olmak
- Öğrenmeye rehberlik etmek
- Dersleri değişik yöntemlerle işlemek
- Öğrencilerin kişiliklerini geliştirmeye yönelik davranışlar sergilemek
Sınıf içindeki görev ve sorumluluklar
Çağdaş eğitim anlayışına göre öğretmen, sınıfta bilgi aktaran ve dağıtan kişi değil, öğrenmeye rehberlik eden bir kılavuz ve yol göstericidir. Öğrencinin bilgiye ulaşmasını sağlar, onu yorumlama ve değerlendirmede yardımcı olur. Etkili bir öğrenme için öğrencileri güdülemek, sınıf etkinliklerini planlamak, öğrencilere bilgi vermek, sınıfta disiplini sağlamak ve öğrencilere danışmanlık yapmak öğretmenin başlıca görevleridir. Kaynakta aktarılan bir sınıflandırmaya göre öğretmenin sınıf içi görevleri öğretim uzmanlığı, güdüleyicilik, yöneticilik, liderlik, rehberlik, çevre mühendisliği (öğrenme ortamını düzenleme) ve model olma başlıklarında toplanabilir.
Kaynak, öğretmenin sınıf içindeki rollerini temsilcilik, liderlik, bilgi kaynağı, arabuluculuk, hakemlik, eğiticilik, anne-babalık, rehberlik ve danışmanlık olarak sıralar. Bu rolleri kısaca şöyle açıklayabiliriz:
- Temsilcilik: Okulun ve toplumun değerlerini sınıfta temsil etmek
- Liderlik: Sınıfı ortak amaçlara doğru yönlendirmek
- Bilgi kaynağı: Öğrencinin bilgiye ulaşmasına aracılık etmek
- Arabuluculuk: Öğrenciler arasındaki anlaşmazlıkların çözümüne yardım etmek
- Hakemlik: Sınıf içi durumlarda ve değerlendirmelerde adil karar vermek
- Eğiticilik: Öğrencinin akademik ve kişisel gelişimini desteklemek
- Anne-babalık: Yeri geldiğinde öğrenciye bir ebeveyn gibi şefkat ve ilgi göstermek
- Rehberlik: Öğrencinin ilgi ve yeteneklerini tanımasına yardımcı olmak
- Danışmanlık: Öğrencinin karşılaştığı güçlüklerde ona destek olmak
Kaynağa göre öğretmen, sınıfta etkili ve başarılı bir öğretim gerçekleştirebilmek için bu rollerin hepsini üstlenir: yeri geldiğinde eğitim lideri, yeri geldiğinde anne-baba, yeri geldiğinde danışman olur.
Mesleki niteliklerin günlük derse yansıması
Önceki bölümde sıralanan mesleki nitelikler, öğretmenin sınıftaki görevlerinin somut karşılığıdır:
- Planlama: Kaynağa göre öğretim, rastlantıya bırakılamayacak kadar ciddi bir iştir ve öğretim etkinliklerini planlamak öğretmenin en önemli görevlerinden biridir. Yıllık, ünite ve ders planları öğretmenin derse hazırlıklı ve güvenle girmesini sağlar. İyi hazırlanmış bir ders planı; çalışmaları düzensizlikten kurtarır, dersin programa uygun ve sürekli işlenmesini sağlar, etkinlikleri belgeler, olanak eşitliğine katkı sunar ve sürecin değerlendirilmesinde geri bildirim sağlar.
- Yöntem ve teknik seçimi: Öğrencilerin gelişim düzeyine, yaşına ve yeteneklerine uygun yöntem ve teknik seçmek dersi tek düzelikten kurtarır ve kalıcı öğrenmeyi destekler.
- Etkili iletişim: Sınıftaki en yoğun iletişim öğretmen ile öğrenci arasındadır. Açık ve anlaşılır dil, ses tonu, göz teması ve beden dili bu iletişimin parçalarıdır.
- Sınıf yönetimi: Öğrenmeyi sağlayıcı bir sınıf ortamı oluşturmaktır. Bunun için öğretmenin öğüt verir gibi konuşmaması, derse öğrencilerin başarabileceği konularla başlaması, iyi hazırlanması, beklentisinin yüksek olduğunu hissettirmesi, uzun anlatımlardan kaçınması ve sabırlı olması gerekir. Etkili sınıf yönetimi derse katılımı artırır, olumsuz davranışları azaltır, öğrenmeye ayrılan süreyi uzatır ve öğrencilerin kendi davranışlarını denetleme becerisini geliştirir.
- Zamanı etkili kullanma: Derse zamanında girip çıkmak ve araç-gereçleri önceden hazırlamak, sınıfta geçen sürenin öğrenme etkinlikleriyle değerlendirilmesini sağlar.
- Öğrenmeyi değerlendirme: Amaçlanan davranış değişikliklerinin gerçekleşip gerçekleşmediğini ve ne ölçüde gerçekleştiğini belirlemektir; değerlendirme öğretme-öğrenme sürecinin ayrılmaz bir parçasıdır.
- Rehberlik: Öğretmen, öğrencilerinin sağlıklı ve dengeli bir kişilik geliştirmesinden sorumluluk duyar ve okuldaki öğrenci kişilik hizmetlerini yürüten kişilerle iş birliği yapar. Kaynağa göre bu hizmetler; sosyal ve eğitsel etkinlikleri, sosyal yardımları, özel eğitim ve özel yetiştirmeyi, sağlık hizmetlerini ve rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerini kapsar.
Sınıf dışındaki görev ve sorumluluklar
Toplumun bir üyesi olarak öğretmenin sınıf dışında da önemli sorumlulukları vardır. Öğrenmeyi kolaylaştırma, öğrenciyi geliştirme ve rehberlik rolleri sınıf kapısında bitmez. Kaynağa göre öğretmenden, toplumda değişme ve gelişme süreçlerine önderlik etmesi de beklenir; bu rol özellikle kırsal kesimde görev yapan öğretmenler için çok önemlidir.
Okullar yalnızca kendi içlerindeki yaşantılar arasında tutarlılık sağlamakla kalmaz, öğrencilerin sürekli etkisi altında kaldığı aile ve yakın çevredeki öğrenme yaşantılarını da yönlendirmek durumundadır. Bu nedenle öğretmen; eğitsel kol çalışmaları, sosyal etkinlikler ve okul nöbeti gibi görevleri yerine getirirken de öğrencilerde istendik davranış değişikliği oluşturmaya katkı verir. Öğrencinin aile içindeki durumunu da gözeterek velilerle iş birliği içinde çalışır.
Kaynağa göre öğretmen, görevinin yalnızca sınıf içindeki öğrenmelerden ibaret olmadığını; okulun tamamını, yakın ve uzak çevresini uygun birer eğitim ortamına dönüştürmek olduğunu bilmelidir. Çağdaş bir toplumun öğretmeni sorun çözebilen, öğrenci ve aileleriyle olumlu ilişkiler kuran ve toplumun çok yönlü gelişimine katkıda bulunan bir bireydir.
Toplumda bir model olarak öğretmen
Öğretmen, yaşadığı toplumda önemli bir yere sahiptir ve sürekli gözlenen bir kişidir. Bu nedenle yalnızca sınıfta değil, toplum içinde de davranışlarıyla model olur; kaynak, öğretmenin sınıf dışında da giyimine, konuşmasına ve davranışlarına özen göstermesi, toplumun değerlerini benimsemesi ve evrensel değerlere sahip çıkması gerektiğini belirtir.
Kısacası
Çağdaş eğitimde öğretmen bilgi aktaran değil, öğrenmeyi kolaylaştıran, planlayan, güdüleyen ve değerlendiren bir rehberdir. Sınıf içinde liderlikten danışmanlığa uzanan pek çok rolü bir arada üstlenir; planlama, sınıf yönetimi ve değerlendirme gibi mesleki nitelikler bu rollerin günlük karşılığıdır. Öğretmenin sorumluluğu zil çalınca bitmez: Okul içi etkinliklerde, ailelerle iş birliğinde ve toplum yaşamında da öğrencilerine ve çevresine örnek olmayı sürdürür.
Anahtar kavramlar
- Öğrenmeyi kolaylaştırıcı rol: Öğretmenin bilgiyi aktarmak yerine öğrencinin öğrenmesine destek olması.
- Rehberlik: Öğrencinin kendini tanımasına ve gelişimine yön vermesine yardım etme.
- Sınıf yönetimi: Öğrenmeyi sağlayıcı bir sınıf ortamı oluşturma ve sürdürme becerisi.
- Ders planı: Bir dersin amaç, içerik, etkinlik ve değerlendirmesini önceden düzenleyen yazılı plan.
- Arabuluculuk: Öğretmenin öğrenciler arasındaki anlaşmazlıkların çözümüne yardım etmesi.
- Hakemlik: Öğretmenin sınıf içi durumlarda ve değerlendirmelerde adil karar vermesi.
- Öğrenci kişilik hizmetleri: Sosyal etkinlikleri, sağlık ve rehberlik hizmetlerini kapsayan, öğretim ve yönetim dışındaki destek hizmetleri.
- Sınıf dışı görevler: Eğitsel kol, sosyal etkinlik, nöbet ve velilerle iş birliği gibi sınıf dışındaki sorumluluklar.
- Model olma: Öğretmenin sınıfta ve toplumda davranışlarıyla örnek oluşturması.
🌐 Tüm bölümler düzen içinde: https://ttinstituteacademy.com/tr/courses/egitim-bilimleri-101/
🔔 Yeni bölümleri kaçırmamak için abone olun: https://youtube.com/@ttinstituteacademy?sub_confirmation=1
Yararlanılan kaynaklar:
Yaşar, Ş. (2008). Öğretmenlik mesleği ve öğretmenin nitelikleri. M. Gültekin (Ed.), Eğitim Bilimine Giriş (10. Ünite) içinde. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Yayınları.
📚 Akademik Kullanım Notu: Bu içerik, yayımlanmış bir ders kaynağından yararlanılarak hazırlanmış destekleyici bir öğrenme materyalidir; ders kitaplarının, ders notlarının ve öğretim üyenizin anlatımının yerine geçmez. Sınav ve değerlendirmelerde esas alınacak kaynak, dersinizin resmî öğretim programı ile öğretim üyeniz tarafından önerilen kaynaklardır. Anlatımdaki sadeleştirme ve yorumlar öğretici amaçlıdır; olası hata, eksiklik veya güncelliğini yitirmiş bilgilerden doğabilecek sonuçlardan TT Institute Academy sorumlu tutulamaz.
© TT Institute Academy – Tüm hakları saklıdır.
