Bir eğitim politikası yalnızca eğitimcilerin masasında mı şekillenir, yoksa felsefeden hukuka pek çok alanın katkısıyla mı? Bu derste eğitim politikalarını besleyen beş temel alanı, eğitim kurumlarının politikaları nasıl uygulamaya geçirdiğini, Türk Milli Eğitiminin genel amaçlarını ve temel ilkelerini ve eğitim politikası ile eğitim programı arasındaki uyumun neden bu kadar önemli olduğunu inceliyoruz.

Bu bölümde neler öğreneceksiniz?

• Eğitim politikasıyla ilgili beş temel alanı sıralamayı
• Felsefe, psikoloji, sosyoloji, ekonomi ve hukukun eğitim politikasına katkısını açıklamayı
• Eğitim programlarının eğitim politikalarını uygulamaya geçirmedeki rolünü açıklamayı
• Türk Milli Eğitiminin üç genel amacını ve her birinin neye odaklandığını açıklamayı
• Türk Milli Eğitiminin eğitim politikasıyla ilgili temel ilkelerinden bazılarını sıralamayı
• Eğitim politikası ile eğitim programı arasındaki uyumsuzluğun sonuçlarını açıklamayı

Bu bölümün özeti

Eğitim politikasını besleyen alanlar

Eğitim ve eğitim politikaları pek çok bilimden, toplumsal kurumdan ve olgudan etkilenir. Kaynak, eğitim politikası üzerinde en fazla etkisi olan alanları felsefe, psikoloji, sosyoloji, ekonomi ve hukuk olarak belirtir. Bu alanlarla eğitim politikası arasındaki ilişki karşılıklıdır.

Felsefe: Felsefe, bireysel ve toplumsal açıdan değerleri tartışır. Politik sistemin dayandığı değerler sisteminin biçimlenmesinde felsefenin önemli rolü vardır. Eğitim politikaları toplumun kültürü ve değerleri üzerine kurulduğu için bu değerlerin çözümlenmesinde felsefeden yararlanılır. Felsefe toplumsal yaşama bakar; gördüklerini eleştirir, ayrıştırır, birleştirir ve yeni biçimde sunar. Ortaya çıkan yeni değerleri dikkate almak ve topluma aktarmak ise eğitim politikasının görevidir.

Felsefe geleceğe dönük çalışır ve olasılıklar çerçevesinde düşünce üretir. Eğitim ve eğitim politikası da bireyi geleceğe hazırlamak için on beş yirmi yıl sonrasını hesaba katmak zorundadır. Bu nedenle felsefe, gelecekle ilgili öngörülerde eğitim politikasına yeni bilgiler sunar. Felsefi bilgi, bilimsel araştırmalarla açıklanmış bilgilerden farklı bir yöntemle üretilir; ancak bilime karşıt değildir. Tersine, araştırmacılara yeni sorular ve konular sunarak bilimsel çalışmaları kolaylaştırır.

Psikoloji: Psikoloji, insan davranışlarını ve bu davranışların nedenlerini inceler. İnsan davranışları, öğrenme biçimleri ve zekâ gibi konulardaki çalışmalarıyla eğitim politikalarının hazırlanmasına ve uygulanmasına katkı sağlar. Öğrenme kuramları ve öğrenmeyle ilgili ilkeler psikolojiden gelir. Psikolojinin sağlıklı kişilik gelişimine ilişkin sunduğu bilgiler, eğitim politikalarının bireyin gelişimine yönelik bilimsel gerekçelerini oluşturur.

Sosyoloji: Eğitimin bazı tanımlarda “kültürleme süreci” olarak ifade edilmesi, eğitim politikalarının sosyolojiyle yakın ilişkisini gösterir. Toplum sürekli değişim içindedir ve eğitim politikaları bu değişimin yönünü, zamanını, hızını ve gerçekleşme biçimini planlama işini üstlenir. Uygulanan eğitim politikaları da toplumun sosyolojik yapısını etkiler. Bu yüzden toplumsal yapıya ilişkin hedeflere ulaşmak için sosyoloji ile eğitim politikaları arasında güçlü bir bağ bulunmalıdır.

Ekonomi: Ekonomik gelişme için gereken iş gücünü hazırlamak eğitimin işlevidir. Üretimi ve verimi artıracak, bilimsel ve teknolojik çalışmaları yürütecek uzmanlar ve bilim insanları eğitim yoluyla yetiştirilir. Ekonominin gereksinim duyduğu insan gücü planlaması, yani hangi alanda ne kadar nitelikli çalışana gereksinim olduğunun öngörülmesi, eğitim politikaları aracılığıyla yapılır ve uygulanır. Ekonomik planlamada öncelikli sektörler belirlenir; bu nedenle bir ülkede hangi sektöre daha fazla önem verildiği, uygulanan eğitim politikalarından anlaşılabilir.

Hukuk: Hukuk, eğitim politikalarının uygulanabilmesi için gerekli yasal zemini hazırlar. Örneğin bir eğitim politikası olarak zorunlu eğitim süresinin uzatılması hedeflenirse, bütün öğrencilerin bu süre boyunca okula devam etmesini sağlayacak yasal düzenlemelerin yapılması gerekir. Hem iç hukuk hem de uluslararası hukuk eğitim politikalarının belirlenmesinde etkilidir. Hukuk ayrıca demokrasi ve insan hakları açısından eğitim hakkını tanımlar ve bu hakkın kullanılması için gereken düzenlemeleri yapar.

Eğitim politikası bağlamında eğitimin görevleri

Toplumdaki bireylerin eğitilmesinden sorumlu olan eğitim kurumları, eğitimin gelişmesine ve değişmesine en fazla etki eden kurumlardır. Bu kurumlar görevlerini yürüttükleri eğitim programları aracılığıyla yerine getirir. Eğitim politikaları açısından bakıldığında eğitim programları, makro ve mikro düzeyde yapılan planlamalarla politikaların uygulamaya geçirilmesine yönelik somut çalışmalardır. Makro düzey ülke genelindeki planlamayı, mikro düzey ise okul ve sınıf düzeyindeki planlamayı anlatır.

Türk Milli Eğitiminin genel amaçları

Kaynağa göre Türk Milli Eğitim Sisteminin genel çerçevesi 1739 sayılı Milli Eğitim Temel Yasası ile belirlenmiştir ve bu yasadaki genel amaçlar ülkenin eğitim politikasını içerir. Kaynak, bu amaçları eğitim politikası açısından üç başlıkta çözümler:

• Birinci genel amaç, en genel anlamıyla vatandaş yetiştirmeye yöneliktir. Yetiştirilecek vatandaşların sahip olması gereken nitelikleri; Türkiye Cumhuriyeti’nin anayasal temel ilkeleriyle, millî ve kültürel değerlerle, insan haklarıyla ve devlete karşı görev ve sorumlulukları bilme ve bunları davranışa dönüştürmeyle ilişkilendirir. Kaynağa göre bu amaç, devletin devamlılığı için gerekli vatandaş niteliklerini tanımlar.
• İkinci genel amaç, bireyin gelişimine odaklanır. Beden, zihin, ahlak, ruh ve duygu bakımlarından dengeli ve sağlıklı gelişmiş; özgür ve bilimsel düşünme gücüne, geniş bir dünya görüşüne sahip; insan haklarına saygılı; yapıcı, yaratıcı ve verimli bireyler yetiştirmeyi öne çıkarır.
• Üçüncü genel amaç, bireyin ekonomik açıdan kendine yeterli hâle gelmesine yöneliktir. Bireyin ilgi ve yeteneklerini geliştirerek onu yaşama hazırlamayı ve kendisini mutlu kılacak, toplumun mutluluğuna da katkıda bulunacak bir meslek sahibi olmasını sağlamayı amaçlar.

Bu amaçlar bir bütün olarak, bir yandan vatandaşların ve toplumun refahını ve mutluluğunu artırmayı, öte yandan iktisadi, sosyal ve kültürel kalkınmayı desteklemeyi ve toplumu çağdaş uygarlığın yapıcı ve yaratıcı bir ortağı kılmayı hedefler. Bu üç amaçta ifade edilen özellikler, eğitimle ilgili politikaların belirlenmesinde etkili olur.

Türk Milli Eğitiminin temel ilkeleri

Genel amaçların yanı sıra temel ilkeler de eğitim politikasına yön verir. Kaynak, eğitim politikasıyla ilgili ilkelerden bazılarını şöyle sıralar: eğitim hakkı, fırsat ve olanak eşitliği, Atatürk devrim ve ilkeleri ve Atatürk milliyetçiliği, demokrasi eğitimi, laiklik, bilimsellik, planlılık ve karma eğitim. Örneğin fırsat ve olanak eşitliği eğitim olanaklarının herkese eşit biçimde sunulmasını, karma eğitim kız ve erkek öğrencilerin birlikte eğitim görmesini, planlılık ise eğitimin plana dayalı olarak yürütülmesini ifade eder. Kaynağa göre bu ilkelerin tümü eğitim politikasının altyapısını oluşturur. Amaçlar ve ilkeler hem toplumu hem bireyi geliştirici unsurlar içerir, eğitim politikalarındaki öncelikleri belirler ve program ile uygulamaların eşgüdümü için gereken ölçütleri sağlar. Türk Milli Eğitiminin amaç ve ilkeleri, serinin ilerleyen bölümlerinde Türk eğitim sisteminin yapısı ele alınırken ayrıca incelenecektir.

Politika ile program arasındaki uyum

Eğitim politikaları; eğitim programlarını oluşturan amaç, içerik, öğretme-öğrenme süreçleri ve değerlendirme ögeleri aracılığıyla uygulamaya aktarılır. Bu nedenle eğitim programları ile eğitim politikası arasındaki bağların iyi kurulmuş olması gerekir. İkisi arasındaki uyumsuzluk ya da çelişki, hem politikaların hem de programların verimsiz kalmasına yol açar. Bu uyumu sağlamada eğitimin amaçları kilit rol oynar. Örneğin Türk Milli Eğitiminin amaçları ile bu amaçlara dayanarak geliştirilen ilköğretim programının amaçlarının tutarlı olması, programın eğitim politikasıyla uyumlu olmasını sağlar.

Kısacası

Eğitim politikaları; değerleri çözümleyen felsefeden, öğrenmeyi açıklayan psikolojiden, toplumsal değişimi inceleyen sosyolojiden, insan gücü gereksinimini belirleyen ekonomiden ve yasal zemini hazırlayan hukuktan beslenir. Bu politikalar eğitim programları aracılığıyla okula ve sınıfa ulaşır. Türk Milli Eğitiminin genel amaçları vatandaşlık, bireysel gelişim ve meslek sahibi olmaya odaklanır; temel ilkeleriyle birlikte eğitim politikasının çerçevesini çizer. Politika ile program arasındaki uyum, ikisinin de verimli olmasının ön koşuludur.

Anahtar kavramlar

• Eğitim felsefesi: Eğitimin dayandığı değerleri tartışarak eğitim politikalarının dayanaklarını oluşturan ya da belirginleştiren alan.
• İnsan gücü planlaması: Ekonominin hangi alanda ne kadar nitelikli çalışana gereksinim duyacağının öngörülmesi ve buna göre eğitimin planlanması.
• Yasal zemin: Bir eğitim politikasının uygulanabilmesi için gereken hukuki düzenlemelerin bütünü.
• Eğitim programı: Amaç, içerik, öğretme-öğrenme süreçleri ve değerlendirme ögelerinden oluşan, eğitim politikalarını uygulamaya aktaran plan.
• Makro ve mikro planlama: Ülke genelinde ve okul ya da sınıf düzeyinde yapılan eğitim planlaması.
• 1739 sayılı Milli Eğitim Temel Yasası: Kaynağa göre Türk Milli Eğitim Sisteminin genel çerçevesini belirleyen yasa.
• Türk Milli Eğitiminin genel amaçları: Vatandaş yetiştirme, bireyi her yönüyle geliştirme ve yaşama ve mesleğe hazırlama hedeflerini içeren amaçlar.
• Fırsat ve olanak eşitliği: Eğitim olanaklarının herkese eşit biçimde sunulmasını öngören ilke.

🌐 Tüm bölümler düzen içinde: https://ttinstituteacademy.com/tr/courses/egitim-bilimleri-101/
🔔 Yeni bölümleri kaçırmamak için abone olun: https://youtube.com/@ttinstituteacademy?sub_confirmation=1

Yararlanılan kaynaklar:
Selvi, K. (2008). Eğitimin politik temelleri. M. Gültekin (Ed.), Eğitim Bilimine Giriş (5. Ünite) içinde. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Yayınları.

📚 Akademik Kullanım Notu: Bu içerik, yayımlanmış bir ders kaynağından yararlanılarak hazırlanmış destekleyici bir öğrenme materyalidir; ders kitaplarının, ders notlarının ve öğretim üyenizin anlatımının yerine geçmez. Sınav ve değerlendirmelerde esas alınacak kaynak, dersinizin resmî öğretim programı ile öğretim üyeniz tarafından önerilen kaynaklardır. Anlatımdaki sadeleştirme ve yorumlar öğretici amaçlıdır; olası hata, eksiklik veya güncelliğini yitirmiş bilgilerden doğabilecek sonuçlardan TT Institute Academy sorumlu tutulamaz. Yasa ve kurumlarla ilgili bilgiler kaynağın yayımlandığı dönemdeki haliyle aktarılmıştır; güncel metinler için resmî kaynaklara başvurulmalıdır.

© TT Institute Academy – Tüm hakları saklıdır.