Bir kuruluşa emniyetli misiniz diye sorulduğunda alınan cevap neredeyse her zaman evettir; bu bölümün sorusu ise bunun nereden bilindiğidir. Emniyetli olduğuna inanmakla emniyetli olduğunu gösterebilmek arasındaki farkı kapatmak için kurulan yapıya emniyet yönetim sistemi denir. Bölüm önce meselenin neden kişisel değil örgütsel olduğunu ele alır. Reason (1990), karmaşık ve yüksek riskli teknolojilerdeki sistem çöküşlerinin birincil kökeninin durum fark edilmeden çok önce oluşmuş gecikmeli etkili insan hatalarında bulunduğunu ve sonucun, her biri gerekli ama tek başına yetersiz çok sayıda nedensel etkenin bir araya gelmesinden doğduğunu belirtir. Aynı çalışmaya göre en önde çalışan operatörler sistem çöküşünün asıl başlatıcısı nadiren olur; rolleri çoğu zaman, daha önce örgütsel ve yönetsel alanda alınmış hatalı kararların yarattığı sistemik zayıflıkları görünür kılan yerel tetikleyici koşulları sağlamaktır. Çalışma aktif ve gizli insan hatalarını ayırır ve yeni risk değerlendirme ile risk yönetimi yöntemlerine ihtiyaç olduğunu söyler. Bu kaynağın havacılığa özgü olmadığı, karmaşık ve yüksek riskli teknolojilerden söz ettiği belirtilmelidir. Uluslararası havacılık düzenlemesinde emniyet yönetim sistemi çerçevesi dört bileşen ve on iki elemandan oluşur. Emniyet politikası ve hedefleri bileşeninde yönetimin bağlılığı ve emniyet liderliği anahtardır; emniyet risk yönetimi tehlike tanımlama, emniyet riski değerlendirmesi ve emniyet riskini azaltmayı kapsar; emniyet güvencesi sistemin beklendiği gibi işleyip işlemediğini belirlemeye yönelik süreç ve faaliyetlerden oluşur; emniyet teşviki ise olumlu bir emniyet kültürünü teşvik eder. Lee (2006), emniyet risk yönetimi sisteminin etkinliğini artırmak için bulanık dilsel ölçek yöntemini, hata türü, etkileri ve kritiklik analizi ilkesini ve makul ölçüde uygulanabilir en düşük düzey yaklaşımını bütünleştiren nicel bir model geliştirir; model etkenleri önem, tehlikelilik derecesi, saptanabilirlik, olasılık, kritiklik ve sıklık ölçütleriyle değerlendirir. Chen ve Chen (2012), uygulamada sistemin hayata geçirilme derecesinin değiştiğini ve temel boyutlarını ölçen kapsamlı bir ölçeğin hâlâ eksik olduğunu belirterek yirmi üç maddeden oluşan beş faktörlü bir ölçek geliştirir: dokümantasyon ve talimatlar, emniyet teşviki ve eğitim, üst yönetim bağlılığı, acil durum hazırlık ve müdahale planı, emniyet yönetimi politikası; bu beş faktörün dört bileşenle birebir eşleştiği iddiası çalışmada bulunmadığı için kurulmamıştır. Hsu, Li ve Chen (2010) ise performans temelli bir sisteme yönelik küresel yasal gereklilik eğilimiyle birlikte böyle bir sistemi geliştirip uygulamanın en önemli hedef hâline geldiğini, buna karşın sistemin açıklanma ve öğretilme biçiminde bazı tutarsızlıklar bulunduğunu belirtir ve en önemli boyutun örgütlenme olduğu, bu boyutun üst yöneticilerin emniyet vizyonunu tüm personele ileten politikalarla başladığı sonucuna ulaşır. Bölümün sonunda sistemin ne kadar tanımlı olduğu ile işleyişin ne kadar ölçülebildiği eksenlerinden oluşan dört bölgeli bir emniyet yönetimi denetimini ve yazılı olan ile yaşayan arasındaki mesafenin nasıl kapatılacağını net biçimde göreceksiniz.
📌 Serinin tamamı için oynatma listesi: https://www.youtube.com/playlist?list=PL6s4Uhec9cFBZNpSWXeuaybOuyCsHS71K
Yararlanılan Kaynaklar
International Civil Aviation Organization. Safety Management Manual (Doc 9859), dördüncü baskı, Bölüm 9; ve Annex 19, Safety Management.
Reason, J. (1990). The contribution of latent human failures to the breakdown of complex systems. Philosophical Transactions of the Royal Society of London, Series B, 327(1241), 475-484.
Lee, W.-K. (2006). Risk assessment modeling in aviation safety management. Journal of Air Transport Management, 12(5), 267-273.
Chen, C.-F., & Chen, S.-C. (2012). Scale development of safety management system evaluation for the airline industry. Accident Analysis and Prevention, 47, 177-181.
Hsu, Y.-L., Li, W.-C., & Chen, K.-W. (2010). Structuring critical success factors of airline safety management system using a hybrid model. Transportation Research Part E, 46(2), 222-235.
📚 Akademik Kullanım Notu: Bu içerik, yayımlanmış akademik çalışmalardan yararlanılarak hazırlanmış destekleyici bir öğrenme materyalidir; ders kitaplarının, ders notlarının ve öğretim üyenizin anlatımının yerine geçmez. Sınav ve değerlendirmelerde esas alınacak kaynak, dersinizin resmî öğretim programı ile öğretim üyeniz tarafından önerilen kaynaklardır. Anlatımdaki sadeleştirme ve yorumlar öğretici amaçlıdır; olası hata, eksiklik veya güncelliğini yitirmiş bilgilerden doğabilecek sonuçlardan TT Institute Academy sorumlu tutulamaz.
© TT Institute Academy — Tüm hakları saklıdır.
